१४ जेठ २०८१, सोमबार

राजनीतिको किनाराबाट सीपी मैनाली– ‘विरक्तिएकाहरूको पनि मोर्चा बन्न सक्छ’

Facebook
Twitter
WhatsApp

‘हुल बनाएर हिंड्नुभन्दा अडान सहित क्रान्तिको लाइनमा उभिनु यो समयको शक्तिशाली उपस्थिति हो ।’ कुनै बेला कम्युनिस्ट राजनीतिका विम्ब सीपी मैनाली अहिले एक्लिंदै–एक्लिंदै काठमाडौं रातोपुल छेउको एउटा रातो घरमा सीमित छन् ।

१७ पुस, काठमाडौं । रातोपुल कटेर गौशालापट्टि चार–पाँच घर अगाडि गएपछि दायाँतर्फको गल्ली मोडिएपछि एउटा रातो घर देखिन्छ । त्यो नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी मार्क्सवादी लेनिनवादी (माले) को केन्द्रीय कार्यालय हो । खोजी हिंड्दा पनि सजिलै भेट्टाउन मुश्किल पर्छ । प्रायः सुनसान रहन्छ ।

कुनैबेला कम्युनिस्ट राजनीतिका विम्ब र तिलस्मी व्यक्तित्व मैनाली आजभोलि त्यति सार्वजनिक मञ्चहरूमा देखिंदैनन्, सुनिंदैनन् । हालैको एक दिन बिहान समय मागेर दिउँसो उनलाई भेट्न पुग्दा मैनाली बार्दलीमा एकजना शुभचिन्तकसँग गफ गरिरहेको अवस्थामा पार्टी कार्यालयमै थिए ।

पार्टीका महासचिव मैनाली र उनीसँग गफिएका शुभचिन्तक बाहेक केन्द्रीय कार्यालयमा अरू कोही थिएन । केही घण्टा यो मुख्यालयमा बिताउँदा त्यहाँ एकजना पनि कोही आएन । कोही नआएको हुँदा त्यहाँबाट जाने कुरो पनि भएन ।

शक्ति र प्रभावको पूजा गर्ने समाज भएर होला मैनाली र उनको पार्टीलाई आजभोलि राजनीतिक उछलकुद, सार्वजनिक मञ्च, बहस, विमर्शमा वा सडक आन्दोलनमा खासै खोजिंदैन । एकसिट पनि नजितेकाले संसद्मा भेटिने कुरा भएन । संसद्मा नभएपछि सरकारमा पनि माले र मैनाली दुवै छैनन् ।

दुई वर्षअघि २०७८ कात्तिकमा पार्टी महाधिवेशनपछि उनी पुनः मालेको महासचिव चयन भएका छन् । यो नयाँ कुरा भएन किनकि यो क्रम २०५८ सालदेखि निरन्तर कायम छ । २०७८ को महाधिवेशन पछि चाहिं सञ्चारमाध्यमका समाचारका शीर्षकमा खासै परेका पनि छैनन् ।

२०७६ फागुनमा झापाबाट काठमाडौं आउँदै गर्दा सडक दुर्घटनामा परेपछि धेरैको चासो उनको स्वास्थ्य अवस्थामा थियो । २०७४ सालको निर्वाचनमा वाम गठबन्धनमा नअटाएका मैनालीले आफू र श्रीमतीलाई समानुपातिक सूचीमा राखेकोमा चर्चा कमाएका थिए । हुन पनि दोस्रो संविधानसभा चुनावमा उनी र श्रीमती दुवै समानुपातिक कोटाबाटै सांसद हुँदै मन्त्री समेत बनेका थिए ।

सीपी मैनालीलाई आफैंले लडेर ल्याएको लोकतान्त्रिक गणतन्त्रभन्दा राजा सहितको प्रजातन्त्र ठीक हुन्छ भन्ने अहिले लाग्न थालेको छ । भाषिक रूपमा त्यसलाई उनले ‘नागरिक राजा सहितको अग्रगामी उच्चतम प्रजातन्त्र’ भन्ने गरेका छन् ।

वर्तमान यति टिठलाग्दो भए पनि जति जति विगततिर गयो मैनाली त्यति धेरै नेपालको राजनीतिमा भेटिन्छन्, सुनिन्छन् । पछिल्ला २० वर्षयता हुर्किएको पुस्तालाई अनौठो लाग्ला– नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा झापा विद्रोहदेखि २०६२/६३ सालको आन्दोलनसम्म सीपी मैनालीको व्यक्तित्वका अनेकौं किस्सा चर्चित थिए ।

२०२८ सालको झापा विद्रोह, २०३२ सालको को–अर्डिनेसन केन्द्र (कोके) निर्माण, नख्खु जेल ब्रेक, अनि माले हुँदै एमाले र विभाजनपछि २०५४ सालमा पुनः माले बन्ने बेलासम्म उनी कुनै न कुनै रूपमा शक्तिमा थिए, राजनीतिमा चर्चामा थिए ।

तर, कुनै समयका यति प्रभावशाली मैनाली अहिले एक्लिंदै–एक्लिंदै काठमाडौं रातोपुल छेउको एउटा रातो घरमा सीमित छन् ।

‘हुल बनाएर हिंड्नु भन्दा अडान सहित क्रान्तिको लाइनमा उभिनु यो समयको शक्तिशाली उपस्थिति हो’, पुस अन्तिम साता आफ्नो पार्टी कार्यालयमा अनलाइनखबरसँग मैनालीले धक नमानिकन भने । क्रान्ति र शक्तिका पक्षमा भाषा मिलाएर बोले पनि प्रस्तुतिको रक्षात्मक सारले उनी विस्तारै कसरी राजनीतिको किनारामा पुगिरहेका छन् भन्ने देखाइरहेको थियो ।

कुनै बेला आफू सहितको पहलकदमीमा गठन भएका कम्युनिस्ट पार्टीका विभिन्न हाँगाबिंगाले समेत लाखौं संगठित कार्यकर्ता र दोब्बर शुभचिन्तक भएको दावी गरिरहँदा उनी भने अहिले ‘हामी लाख पुगिसकेका छैनौं, केही हजार मान्छेहरू बाँकी छौं’, भन्ने अवस्थामा पुगेका छन् ।

उनलाई पार्टी संगठन विस्तार गर्ने वा आफ्नो उत्तराधिकारीको खोजी गर्ने भाउँतो पनि देखिंदैन । किनकि वर्तमान मालेमा मैनालीभन्दा पछाडि को भन्नेमा न उनलाई खासै चासो छ न अरू कसैलाई । त्यसैले पनि होला पार्टी संगठन विस्तार र प्रतिस्पर्धाको चिन्ता र चासो स्वयं मैनालीमा समेत देखिंदैन ।

‘उति साह्रो बाहिर निस्किंदिनँ । कहिलेकाहीं व्यक्तिगत काम पर्‍यो भने राजधानी बाहिर पनि जान्छु, तर २०७६ सालको दुर्घटनापछि त्यो पनि कम गरेको छु’, आफ्नो एकान्तवासको औचित्य बताउँदै उनी भन्छन्, ‘जब कसैसँग विचार नै मिल्दैन भने भेटघाटको पनि के अर्थ भयो र ?’

लोकतान्त्रिक गणतन्त्रले नागरिकलाई सेवा गर्न सकेन भन्ने उनको बुझाइ छ । समाजमा देखिएका असन्तुष्टिको धेरथोर हिसाब राखेर बसेका उनी यो हुनुमा प्रमुख दलहरूको कमजोरी रहेको बताउँछन् ।

उनी भन्छन्, ‘अरू दलका नेताहरूसँग भेटघाट हुँदैन । उनीहरूको र हाम्रो विश्लेषण नै फरक छ । उनीहरू सबै हिन्द–पश्चिमा शक्तिका दलाल हुन् ।’

जीवनभर राजतन्त्र विरुद्ध लडे, अहिले राजा खोज्दैछन्

सीपी मैनालीले आफ्नो जीवनको महत्वपूर्ण कालखण्ड राजतन्त्र विरुद्ध लडेर बिताए । २०२८ सालको झापा विद्रोह, २०५२ सालको माओवादी सशस्त्रयुद्ध र २०६२/६३ को जनआन्दोलनसम्म मैनाली राजतन्त्र विरुद्धको लडाईंकै पक्षमा थिए । इतिहास सरसर्ती हेर्दा पनि उनी राजा महेन्द्रदेखि ज्ञानेन्द्र शाहसम्मको शासनकालमा राजतन्त्रात्मक प्रणालीको विपक्षमा नै उभिएको देखिन्छ ।

तर, उनलाई अहिले आफैंले लडेर ल्याएको लोकतान्त्रिक गणतन्त्रभन्दा राजा सहितको प्रजातन्त्र ठीक हुन्छ भन्ने लाग्न थालेको छ । भाषिक रूपमा त्यसलाई उनले ‘नागरिक राजा सहितको अग्रगामी उच्चतम प्रजातन्त्र’ भन्ने गरेका छन् ।

कुराकानीका क्रममा उनले आफ्नो विगतप्रति स्पष्ट शब्दमा पश्चात्ताप गरे । आफूले त गरे गरे अरूले पनि आत्मालोचना गर्नुपर्ने जिकिर गरे । उनले, २०७८ सालमा सम्पन्न मालेको आठौं राष्ट्रिय महाधिवेशनले ‘नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा समस्या छ भन्ने २० वर्ष लगाएर गरेको समीक्षा’ अनुमोदन गरेको सुनाए ।

‘२०५८ सालदेखि सुरु गरेको समीक्षा २०७८ सालमा सम्पन्न भयो’ मैनालीले भने, ‘कम्युनिस्ट आन्दोलनमा के ठीक र के बेठीक भयो ? कम्युनिस्टहरू किन अराजक भए, किन भ्रष्ट भए ? यसको कारण के हो ? यस बारेमा हामीले समीक्षा गरेका छौं ।’

उक्त समीक्षापछि मैनालीको पार्टी अहिले त्यसको कार्यान्वयन गर्ने चरणमा छ । त्यसका लागि उनले भन्दै आएको ‘जनवादी क्रान्ति’ लाई परिष्कृत गरेर अब ‘राष्ट्रिय जनवादी क्रान्ति’ गर्नुपर्ने निष्कर्षमा पुगेको उनको व्याख्यात्मक टिप्पणी छ ।

मैनालीका भनाइमा यो सिद्धान्त मदन भण्डारीले अघि सारेको जनताको बहुदलीय जनवाद (जबज) नभएर नयाँ जनवादी कार्यक्रम हो । भण्डारीले जबज अगाडि सारेपछि मैनालीले पार्टीमा त्यो पूँजीवादी कार्यक्रम भएको भनेर त्यसबेलै फरक मत राखेका थिए ।

मैनालीका भनाइमा ‘अब हुने राष्ट्रिय जनवादी क्रान्ति चीनमा माओत्सेतुङले गरेकै स्वरुपको हुने र अहिले त्यसको पाँचौं उपचरण रहेको’ बताए ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित खबर

Edit Content
Scroll to Top